مسألهء دوم - يكى از دلايل لزوم مراعات زمان و آمادگى ذهنها براى گسترش احكام مالى در اسلام و مهيّا كردن مردم براى آنها ، اين است كه مىبينيم بيشتر احاديث مربوط به « آيهء كنز » ، از امام باقر « ع » و امام صادق « ع » صادر شده است ، كه به قرن دوم هجرى باز مىگردد ، هر چند امام علىّ بن ابى طالب « ع » نيز پيش از آن فرموده بود : « هر چه بيش از چهار هزار ( درهم ) باشد گنج است ، خواه زكات آن داده شده باشد يا نه . . . » . و زمان او - چنان كه واضح است - غير از زمان پيامبر اسلام « ص » بوده است . مسألهء سوم - به همين گونه مىنگريم كه تأكيدهايى كه در بارهء رعايت ميانه روى در خوردن و آشاميدن و پوشيدن و ديگر بهره منديها از مال ، و منع تجاوز از اين حد رسيده است ، « 1 » بيشتر از سدهء دوّم هجرى است ، به دو جهت : ( 1 ) - فراوانى مال در نزد مسلمانان در اين سده . ( 2 ) - آمادگى اذهان براى پذيرفتن آداب و مقررات مالى دين جديد ، بيشتر از زمانهاى پيش از آن . 12 - روزگار امام باقر « ع » و امام صادق « ع » ، و اوضاع و احوال مساعد : امام ابو عبد الله جعفر بن محمّد الصّادق « ع » ، در زمان خود ( 80 - يا 83 - 148 هجرى قمرى ) ، به آن توفيق پيدا كرد كه تعليمات عالى خويش را در اقتصاد اسلامى القا كند ، مانند اين تعليم : « ربح المؤمن على المؤمن ربا ، إلَّا أن يشتري بأكثر من مائة درهم ، فاربح عليه قوت يومك ، أو يشتريه للتّجارة فاربحوا عليهم و ارفقوا بهم « 2 » - ( 1 ) سود گرفتن مؤمن از مؤمن رباست ، مگر اينكه مشترى بيش از صد درهم بخرد كه در آن صورت فروشنده مىتواند به اندازهء قوت يك روز سود ببرد ؛ يا براى تجارت بخرد كه مىتوان از آن با مدارا كردن با خريدار سود

--> « 1 » - فصل بعد . « 2 » « كافى » 5 / 154 .